تبلیغات
ادبستان - آرایه های ادبی
تاریخ : دوشنبه 14 دی 1394 | 01:41 ب.ظ | نویسنده : سعید غفاری
      ایهام تناسب : آهنگ حجاز : قصد سرزمین حجاز / نام پرده ای از دوازده پرده ی موسیقی ایرانی که با    «  پرده » در مصراع دوم تناسب دارد .

    در دل آهـنـگ حـجـازسـت و زهـی یاری بخت 

          گـر یـک آهـنـگ دریـن پـرده شـود راست مرا 

          ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
      تلمیح : به هجرت پیامبر و تنیدن عنکبوت در غار  را به امر خدا 
  
 روز هــجــرت بـه لـعـاب دهـنـش خـصـم تـرا
          عـــنـــکـــبــوتــی ز در غــار بــگــردانــیــده
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
    تلمیح : به معراج پیامبر  / جناس : برق و براق شبه اشتقاق
    
   برق دل گرم شد از غیرت و بگریست چو ابر
          انــدر آن شـب کـه بـراق تـو بـه زیـن آوردنـد
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
     تلمیح :   
  جـبـریـیـل ارچـه در آن شـب ز رفیقان تو بود
          حــاصــل آنـسـت کـه در نـیـمـهٔ آن راه بـمـانـد
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
استعاره : دسته ی گل : استعاره از معشوق 

آخـر، ای دسـتـهٔ گـل، سـوسـن بـاغ که شدی؟          
بـی‌تـو تـاریـک نـشـسـتـم، تو چراغ که شدی؟          

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
        تناسب : شب و شمع ونور /تشبیه : شمع رخسار

  اوحــدی را شــب هــجــرت ز نــظـر نـور بـبـرد
          شـمـع رخـسـار تـو در پـیـش نـظـر مـی‌بـایـسـت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
     کنایه : تیر نشاندن ( تیر زدن ) /  تناسب : مژه و چشم / تشخیص : دیده نشکیبد   

   گـر نـشـانـی ز جـفـا چـون مـژه تـیرم در چشم
          دیــدهٔ مــن نــشــکــیــبــد ز لــقـای تـو هـنـوز
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
       کنایه : سر بر خط فرمان بودن ( مطیع بودن ) / تکرار: فرمان ، تو 
 
  ای کـه عـمـری سـر مـن بـر خـط فـرمان تو بود
          تـو بـه فـرمـان خـودی، مـن بـه رضـای تو هنوز
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 
   کنایه ک سر زمهر بردن ( بی علاقه کردن ، بی مهر نمودن ) ، (راه زدن : کنایه از جلو گیری کردن . از راه بردنک منحرف کردن و منصرف نمودن ) / استعاره : ما ه ( معشوق ) 

راسـت گـو : کـز سر مهر منت، ای ماه، که برد؟          
کـه زد ایـن راه؟ دلـت را دگـر از راه کـه برد؟          
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
   حسن تعلیل : گذر نکردن به خاطر ملامت رقیبان / استعاره : بت ( معشوق ) تکرار : من و رقیبان / 
  
     ز مــلــامــت رقــیـبـان نـکـنـد گـذار بـر مـن
          کـه بـت مـن از رقـیـبـان بـه مـنـش گذار بادا
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
           تشخیص :( ای صبا ) / اضافه تشبیهی ک بهار دولت / تناسب : سال و ماه / واج آرایی: « س » و « ه »
          بـه مـن، ای صـبـا، نـسـیـمـی ز بـهـار دولت او
          بـرسـان، کـه سـال و مـاهـت هـمـه نو بهار بادا
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
     تشبیه : عشق به پیر ریاضت / تضاد ک شکیب داشتن و طاقت نداشتن  

     پــیــر ریــاضــت مــا عــشــق تـو بـود، یـارا
          گـر تـو شـکـیـب داری، طـاقـت نـمـاند ما را
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
     تناقض :( بینا ست چشم نابینا ) ، جناس : کمال و جمال
 
   زهـی طـروات حـسـن و کـمال نور و صفا
          کـه از جـمـال تـو بـیـنـاسـت چـشم نابینا
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

ایهام : جوش ۱- متصل کردن ، ۲ - به جوش و خروش در آوردن / جناس : جوش و هوش / تناسب : عق ل و هوش و سر / کنایه : عقل و هوش از سر رفتن ( بی هوش و از خود بی خود شدن ) 
         
 آنـچـنـان داده عـشق جوش مرا
          که ز سر رفته عقل و هوش مرا
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
       تشخیص : عشق گوشمالی داده /  کنایه:گوش مالیدن  ( تنبیه کردن ) / واج آرایی : ش /
  عــقــل کـلـی شـده فـرامـوشـم
          بـسـکـه مالیده عشق گوش مرا
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
       ایهام : دوش ۱- دیشب ۲- کتف و شانه  / واج آرایی : « ن » 
   نــه چـنـانـم ز مـسـتـی دوشـیـن
          کـه کـشـیدن توان به دوش مرا
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
      ایهام تناسب  : شور ۱- شور و شوق ، عشق ۲- طعم شور که با دریا تناسب دارد /تشبیه :من چون دریا / واج آرایی : « ش » / تناسب : خروش و دریا و شور /
  در خـروشـم ز شور چون دریا
          نــتــوان سـاخـتـن خـمـوش مـرا
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
      ایهام : نقابی بر افکن : ۱- نقاب از روی بردار ،۲- روی خود را با نقاب بپوشان / ایهام : ز پی : ۱-از پشت سر ، ۲ - برای ، به خاطر امتحان /  جناس ک جان و جهان  /
    نــقـابـی بـر افـکـن ز پـی امـتـحـان را
          کـه تـا بـیـنـی از جـان لبالب جهان را
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
     تضاد : زمین و آسمان ، روی و زیر  / تشبیه ک مهروار / تشخیص : خندید مثل خورشید و مهر / تکرار : زمین / اغراق : به زیر زمین کشیدن آسمان  /   
 بــروی زمــیــن مــهــروار ار بـخـنـدی
          بــزیــر زمــیــن درکــشــی آسـمـان را
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
    حسن تعلیل : گرانی نداشتن در دل به خاطر رطل گران کشیدن / نماد : مو ( نماد جزء و حداقلی ) /کنایه : بر سر کشیدن ( نوشیدن ) / مجاز ک رطل پیاله شراب ( خود شراب ) /
      بــه دل زان نـداریـم یـک مـو گـرانـی
          کـه بـر سـر کـشـیـدیـم رطـل گران را
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
     تناسب : بهار و پاییز / تشخیص : دلا / استعاره : بهار ( جوانی ) پاییز ( پیری و میان سالی ) /
مجاز : دل ( خود شاعر ) /
     بـهـارت دلـا کـس نـدانست چون شد
          بــهــر حــال دریـاب فـصـل خـزان را
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
   لف و نشر : کفر و دین ، کافر و مسلمان / تضاد : کفرو دین و کافر و مسلمان / مجاز : کافر و مسلمان ( کل انسان ها ) 
       بـنـشـیـن کـه ز کـفـر و دیـن بر‌آورده
          ســودای تــو کــافــر و مـسـلـمـان را
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  جناس تام : جان و جان ، چون ( چگونه ) و چون ( وقتی که )  / استعاره : جان از معشوق ( جان آخر ) / تکرار : جان / واج آرایی: « ن » و « ا » / 
    چــون نـسـبـت او بـجـان تـوانـم کـرد
          چـون نـیـست به جان نسبتی جان را

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
   نماد : کفر ( تاریکی و سیاهی ) / مجاز : زلف ( زیبایی ) / تناسب : کفر ( سیاهی ) و زلف / 
تضاد : کفر و ایمان  / جناس اشتقاق : کفر و کفاره / تشبیه : ایمان به کفر  دادن مانند کفاره گناه است /    
    دادیـم بـه کـفـر زلـفـش ایـمان
          شــایــد کــه شــود کـفـارهٔ مـا
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
      تناسب : شکوه و لب ، خون  . نظاره (‌چشم )  / مجاز ک نظاره: نگریستن ، ( چشم )  / 
   بـنـدیـم ز شـکـوه لب و لیکن
          خـون مـیـچـکـد از نـظـارهٔ ما
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
     تشبیه : جاه دنیا = سنان و خنجر / کنایه : پا بر ره نهادن ( رفتن ) / کنایه : چشم بر سر داشتن ( بینا و بصیر )   / واج آرایی : « س » / تناسب : پا ، سر . چشم ؛ نوک ، سنان . خنجر / 
    جــاه دنــیــا ســر بـسـر نـوک سـنـان و خـنـجـر اسـت
          پـا بـدیـن ره کـی نـهـد آنـرا کـه چـشـمـی بر سر است
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
      کنایه : سر بر بالین نهادن : ( راحت خوابیدن ، آرامش داشتن ) ؛ خواب شیرین کردن : ( آرامش یافتن و خوابیدن / کنایه : درد در دل داشتن ( دردمند و عاشق بودن ) ؛ شوری در سر داشتن : ( عاشق بودن ) / تناسب : درد و دل ؛ شور و سر ؛ سر و بالین / حسامیزی : خواب شیرین / ایهام تناسب : شور  ۱- عشق  ۲- طعم شور که با شیرین تناسب دارد /

   سـر بـه بـالـیـن چـون نـهـد آنـرا کـه دردی در دلست
          خواب شیرین چون کند آن را که شوری در سر است

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
   
کنایه : دامن تر ( گناه آلود ) / ایهام : بر نخورد ۱- برخورد نکند ،۲- طعنه ی من تو را ناراحت نکند ، به تو بر نخورد / تناسب : زاهد و قبا /
   به دامن تر خود طعنه می زنم زاهد 
                   بیا که بر نخورد گوشه ی قبای تو را 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ






طبقه بندی: آرایه ادبی،