تبلیغات
ادبستان - مطالب نقش دستور ی متمم
تاریخ : دوشنبه 26 آذر 1397 | 07:21 ب.ظ | نویسنده : سعید غفاری

متمم و انواع آن

متمم در لغت یعنی تمام کننده ی چیزی و در دستور زبان فارسی یعنی تمام کننده ی معنی کلمه ای نظیر فعل ، صفت ، و....برای تفهیم بهتر متمم به دانش آموز می توان آن را به سه دسته تقسیم کرد :

1- متمم فعل ( متمم اجباری ) 2- متمم قیدی ( متمم اختیاری )3-متمم برای یکی از اجزای جمله به غیر از فعل

2- متمم فعل :

برخی افعال با وجود داشتن نهاد و احیاناً مفعول و مسند معنی کامل ندارند و نقطه ی ابهامی یا بهتر بگوییم علامت سوالی در ذهن باقی می ماند . اگر جواب سوال مطرح شده در ذهن با حرف اضافه همراه باشد ، همان متممی است که باید در جمله لحاظ شود تا معنی فعل کامل گردد .

این گونه متمم ها ، به دلیل این که تمام کننده ی معنی فعل هستند متمم فعل نامیده می شوند ، به همین دلیل در شمارش اجزای جمله بایدبه حساب بیایند ، بنا بر این متمم اجباری نامیده می شوند . به عبارت کوتاه تر :

متمم فعل : قابل حذف شدن نیست و در شمارش اجزای اصلی محسوب می شود .

3- متمم قیدی:

گاهی در جمله قید به صورت حرف اضافه و متمم ظاهر می شود . به این نوع متمم ، متمم قیدی می گویند. متمم های قیدی در مفهوم اصلی جمله تاثیری ندارند ونحوه ی تشخیص آن ها ، حذف کردنشان از جمله است ،به همین دلیل به متمّم اختیاری معروفند .متمم قیدی قابل حذف شدن است و در شمارش اجزای اصلی محسوب نمی شود .

4- متمم برای یکی از کلمات جمله به غیر از فعل:

این نوع متمم با تجزیه ی کلمه در ارتباط است از این رو به انواع زیر تقسیم می شود

الف ) متمم اسم : وقتی که متمم برای یکی از نقش های نهاد ، مفعول ، مسند ، مضاف الیه و متمم بیاید

ب ) متمم صفت ) وقتی که متمم برای صفت بیاید .

ج ) متمم قید : زمانی که متمم برای نقش قید آورده شود .

د ) متمم شبه جمله : وقتی که متمم تمام کننده ی معنی شبه جمله باشد . اغلب شبه جمله نیاز به متمم دارند ؛

نظیر : احسنت بر علی ! حیف از این همه زحمت ! وای بر شما ! یا در جملات زیر کلمه ی « توجه » اسم است

که در نقش های متعدد آمده و در تمام نقش ها احتیاج به متمم دارد :

- توجه به این مطلب پسندیده است .

- به این مطلب توجه نمایید .

- با توجه به این مطلب می توان نتیجه گرفت ...

- نظر استادان دانشگاه ، توجه به این مطلب است .

با اندک تاملی می توان دریافت که هیچ یک از این افعال نیاز به متمم ندارند ،

از سوی دیگر نمی توان گروه متممی « به این مطلب » را حذف کرد ، زیرا معنی جمله ناقص می شود ، پس :

متمم نوع سوم : نه قابل حذف شدن است و نه جزء اجزای اصلی به حساب می آید .

یاد آوری

1- صفات تفضیلی : در هر نقشی که باشند نیاز به متمم دارند مگر این که متمم آن ها به خاطر وضوح بسیار حذف شده باشد .

- بیشه ای انبوه تر از این نمی توان یافت .

- حسنک می گوید : بزرگ تر از حسین علی نیستم .

- باید شایسته تر از این اندیشید .

- بهتر است که ابتدا بیندیشیم ، سپس سخن بگوییم .

2- برخی از اسم های مبهم از قبیل : بسیاری ، برخی ، بعضی و گروهی از اسم های جمع مثل عدّه ، دسته ، گروه نیز به متمم نیاز دارند .

نکاتی در تشخیص انواع متمم :

1- وقتی در جمله متمم داریم باید ابتدا حرف اضافه و متمم را حذف کنیم .اگر در معنی اصلی جمله خللی وارد نشد ، متمم ، اختیاری است .

2- در غیر این صورت یا متعلق به فعل است یا یکی دیگر از کلمات جمله . می توان حرف اضافه را به فعل و پس از آن به تک تک

3- کلمات جمله اضافه کرد و با ایجاد رابطه ی معنی داری ، نوع متمم را تشخیص داد.

- در انگلستان هدف از آموزش پیش دبستانی آشنایی کودکان با محیط مدرسه و تمرین دوری از خانواده و منزل است .

- در انگلستان ------- متمم قیدی

با حذف متمم ها جمله به این صورت در می آید :

- هدف ، آشنایی کودکان و تمرین دوری است .

واضح است که چنین جمله ای معنای تمام و دقیق ندارد و این سوالات را در پی خواهد داشت : هدف از چه چیزی ؟ آشنایی با چه چیز ؟ دوری از چه چیز ؟

از سوی ذیگر می توان گفت : هدف از ، آشنایی با و دوری از . بنابراین هر سه کلمه متمم اسم می گیرند .یا مثلاً :

- او از ترس افترا و حسد به خدا پناه برد .

- او به خدا پناه برد .

جمله ای است با معنی کامل و در واقع متمّم حذف شده ، مفهوم قید علت دارد .و یا جمله ی او « پناه برد » معنی کامل ندارد .

در این صورت با توجه به این که « پناه » نقش مفعول دارد ، می توانیم بگوییم : « او به خدا ، پناه به خدا ، برد به خدا ،

از میان این عبارات پناه به خدا » دارای معنی است . پس « پناه » اسم گرفته است .

4- در تشخیص متمم باید به ساده و مرکب بودن فعل نیز توجه کرد .

- او به قبولی اش افتخار می کند .

می توان گفت : « افتخار کردن به » و نتیجه گرفت که متمم ، اجباری است اما باید دانست که « افتخار » مفعول است و « می کند »

فعل ساده .پس « افتخار به قبولی اش » درست است .

5- برای دریافت بیشتر متمم باید مبحث قید و مفاهیم قیود را دقیقاً شناخت

6- زیرا متمم های قیدی مفاهیمی از قبیل زمان ، مکان ، کیفیت و ...دارند .-

- از فرط هیجان لکّه می دویدم . ( قید علت )

- - جامی در خرجرد جام تولد یافت . ( قید مکان )

7- هر فعل یک یا دو حرف اضافه ی اختصاصی دارد .ممکن است فعل در نظام معنایی زبان ، مفاهیم متعددی بگیرد .

آموختن ( یاد دادن ) -----به ؛ آموختن ( یاد گرفتن ) ----- از ؛
اندیشیدن ( فکر کردن ) ------ به ؛اندیشیدن ( ترسیدن) ---- از ؛

حروف اضافه ی اختصاصی عبارتند از : « به ، با ، از ، بر ، در » .کاربرد حروف « بر و در» محدود است و انگشت شمار .

« گنجیدن در ، شوریدن بر ، تاختن بر »اما حروف « به ، با ، از » برای افعال متعددی به کار می روند .

5- وقتی فعلی حرف اضافه ی اختصاصی داشته باشد ، فقط با همان حرف اضافه معنی کامل می یابد ؛ یعنی نمی توانیم حروف اضافه ی دیگری را جای گزین آن کنیم .

- او به مادرش می نازد .( معنی کامل است )

- او با مادرش می نازد ( معنی کامل نیست ، به چه می نازد ؟ )

6- فعل هایی که متمم اجباری می گیرند ، وقتی به صورت مصدر یا اسم در جمله حضور یابند ؛ متمم نوع سوم را خواهند گرفت ،

مگر این که متمم این کلمات به صورت مضاف الیه در جمله حضور یافته باشند .

- به آینده می اندیشم ( متمم اجباری )

- اندیشیدن به آینده زبیاست .( متمم اسم )

- اندیشه به آینده زیباست . ( متمم اسم )

- انذیشه ی آینده را دارم .( متمم به صورت مضاف الیه آمده ، ومضاف الیه است )

- او ازتاریکی می ترسد ( متمم اجباری )

- ترس از گناه روح را متعالی می سازد . (متمم اسم )

- ترسیدن از گناه روح را متعالی می سازد ( متمم اسم )

7- افعال ربطی ( است ، بود، شد ، گشت ، ... )متمم اجباری نمی گیرند ، مگر زمانی که مسند نداشته باشند در این صورت متمم ، کار مسند را انجام می دهد .

- او جنوبی است ( سه جزیی مسندی )

- او از اهالی جنوب است . ( سه جزیی متممی )

********

بر اساس جانشین سازی وافزودن وکاستن متمم ، هر یک از جمله های زیر را تغییر دهید ووضعیت متمم وحرف اضافه را بررسی کنید :

- مریم از خداوند راضی است ( نیارمند ، شادمان ، رقیق،امیدوار ، بلند قد ...)

- نمونه ------ مریم به محبت نیازمند است .( نظر ، اندیشه ، توجه، رفاقت ....)

- اکرم با دوستش مصاحبه کرد .

- محمود به ماه نظر کرد.

 




طبقه بندی: نقش دستور ی متمم،

تاریخ : یکشنبه 1 آذر 1394 | 06:26 ب.ظ | نویسنده : سعید غفاری
این مثال ها را به نا به درخواست یکی از دانش آموزان( آقای محمد هادی ) عزیز  آوردم ، امیدوارم استفاده کرده باشند . 

در داستان های حماسی ایران ، چهره ی انقلابی کاوه ی آهنگر بی نظیر است. 
جمله سه جزئی با مسند است . ( چهره ی انقلابی کاوه ی آهنگر = نهاد) ( بی نظیر = مسند ) ( است = فعل اسنادی ) در نتیجه متمم ( در داستان های حماسی ایران = متمم قیدی است چون قابل حذف هست . 

   - بر آن گوهر ها آویختند . 
آویختند = فعل گذرا به مفعول ومتمم است  . گوهر ها = مفعول و بر آن = متمم فعلی که قابل حذف نیست  .

- حافظا دلم می خواهد از شیوه ی غزل سرایی تو تقلید کنم .
 کنم = فعل ، تقلید = مفعول ، از شیوه ی غزل سرایی تو = متمم اسمی تقلید و جمله دوم سه جزئی با مفعول هست . 
- تو آن کشتی ای که مغرورانه باد در بادبان افکنده است .
افکنده است فعل گذرا به مفعول و متمم ، باد = مفعول ، در بادبان = متمم فعلی ( افکنده است در ) 
- خودم هم با آن ها شریک می شدم . 
می شدم = فعل اسنادی ، شریک = مسند ، خودم = نهاد ، با آنها = متمم اسمی شریک .
- با کسی رودرباسی نداشت 
نداشت = فعل ( گذرا به مفعول ) ، نهاد محذوف ، رودرباسی = مفعول ، با کسی = متمم اسمی رودرباسی ( مفعول ) 
- من که به چشمم اطمینان داشتم ، برای نشستن بر نیمکت اول کوشش نکردم . 
داشتم = فعل گذرا به مفعول ، اطمینان = مفعول ، به چشمم = متمم اسمی اطمینان - نکردم ( انجام ندادم ) = فعل گذرا به مفعول  ، کوشش = مفعول ، برای نشستن = متمم اسمی کوشش ( برای ) ، بر نیمکت اول = متمم اسمی ( نشستن بر ) 





طبقه بندی: نقش دستور ی متمم،

تاریخ : شنبه 11 بهمن 1393 | 10:03 ق.ظ | نویسنده : سعید غفاری
اجزای چند جمله از ادبیات فارسی 3 عمومی:
او   بسیار   آهسته     حرکت    می کرد.( سه جزئی با مفعول)
نهاد      قید قید               قید                   مفعول                  فعل

او  همچنان  آهسته آهسته  به ما  نزدیک می شد.( سه جزئی با مسند )
نهاد       قید              متمم اسمی    مسند   فعل

او   اندامی        بسیار لاغر  و        قدی   کوتاه       داشت.( سه جزئی با مفعول)
نهاد    مفعول  قید صفت   صفت   معطوف به مفعول  صفت      فعل

پس از شستن برگ ها ، آن ها را جلو ماشاءالله گذاشت.( چهار جزئی با مفعول و متمم)
          متمم قیدی        مفعول      متمم فعلی   فعل

زیرشانه ام را گرفت و سعی کرد ( که ) مرا از جا بلند کند .

 ـــ  زیرشانه ام را   گرفت: ( سه جزئی با مفعول)
 نهاد          مفعول                          فعل

و  ـــ   سعی[زیادی]  کرد( انجام داد) ( سه جزئی با مفعول)
   نهاد        مفعول                            فعل
[که] مرا  از جا    بلند    کند.( چهار جزئی با مفعول و مسند)
             مفعول     قید            مسند          فعل

با مقایسه و تطبیق  آثار  ادبی  ملت ها  با هم ،  با تأ ثیر پذیری  ادبیات
  متمم قیدی               معطوف        م.ض      ص            م.ض             متمم اسمی           متمم اسمی آشنا         م.ض                           

  ملل از یک دیگر  و  تأثیرگذاری های  آن ها  بر هم ،   بیشتر  آشنا 
   م.ض    متمم اسمی تأثیر پذیری       معطوف                           م.ض      متمم تأثیر گذاری        قید           مسند
خواهیم شد .
( سه جزئی با مسند)
      فعل    
    

   ــــ تحولات ادبی جامعه ی ایران را از زمان فرمان مشروطیّت تا به امروز
    نهاد                       گروه مفعولی                                                                  قید   

را « ادبیات معاصر »  نامیده اند .( چهار جزئی با مفعول و مسند )
          مسند                            فعل

 واژه های مترادف و الفاظ خشک و نا آشنا ، آرام آرام از فضای نوشته ها
          نهاد                     معطوف              قید            متمم فعلی

رخت بر بستند.    (  سه جزئی با متمم )
      فعل مرکب


ادامه مطلب

طبقه بندی: نقش دستور ی متمم، نکات دستوری،

تاریخ : پنجشنبه 19 دی 1392 | 12:59 ب.ظ | نویسنده : سعید غفاری
در زیر نمونه هایی از انواع متمم ها و اجزای جمله جهت آشنایی وآموزش بهتر عزیزان آوردم تا تمرینی باشد برای تعیین نوع متمم ها و اجزای اصلی جمله ها :

- ــــ  مگذار  که    حمله ی    حسد ،     مناعت    فطرت   مرا      
  نهاد        فعل      حرف ربط             نهاد                 م.ض                       مفعول            م.ض             م.ض                 


به خفّت   و     مذلّت    فرو کشاند.
متمم فعلی                          معطوف         فعل پیشوندی
 


ادامه مطلب

طبقه بندی: نقش دستور ی متمم، نکات دستوری،

تاریخ : پنجشنبه 21 دی 1391 | 01:00 ب.ظ | نویسنده : سعید غفاری
با توجه به تجربه ی چندین ساله ام می دونم که بچه ها در تشخیص نوع متمم ها همیشه مشکل داشتند و دارند لذا خواستم شرح مختصری راجع به متمم ها بنویسم وکمک حالی برای خوانندگان و دانش آموزان عزیز باشد.

متمم چیست ؟
متمم اسمی است که بعد از حروف اضافه بیاید و حروف اضافه ها عبارتند از : به ، بر ، با ، از ، در، برای ، تا، از بهر ، از برای و...
متمم درکل سه نوع است :1-  متمم قیدی   ، 2- متمم اسمی  ،  3-  متمم فعلی .

راه شناخت متمم ها :





ادامه مطلب

طبقه بندی: نقش دستور ی متمم،